Noorderlichtverwachting en de Kp-index
Bijna iedereen kijkt naar het verkeerde getal. De Kp-index vertelt je hoe ver zuidelijk het licht te zien is, niet of jij het vanavond ziet.
Wat de Kp-index eigenlijk meet
De Kp-index is een schaal van 0 tot 9 die aangeeft hoe sterk het aardmagnetisch veld verstoord is door de zonnewind. Hoe hoger het getal, hoe verder de aurorale ovaal zich naar de evenaar uitstrekt, en hoe zuidelijker je het licht dus kunt zien.
Daar zit meteen het misverstand. Die schaal is gebouwd voor mensen die zich afvragen of het noorderlicht tot in Nederland, Duitsland of Schotland reikt. Voor hen is een Kp van 6 of 7 nieuws. Maar IJsland ligt al ónder de aurorale ovaal: bij een Kp van 2 of 3 hangt het licht daar in principe gewoon boven je hoofd. Een IJslander die naar de Kp kijkt om te bepalen of hij vanavond naar buiten gaat, kijkt naar een getal dat voor hem zelden het probleem is.
| Kp | Wat het betekent voor IJsland | Wat het betekent voor Nederland |
|---|---|---|
| 0 - 1 | Zwak, maar bij een strakke hemel nog altijd mogelijk | Niets te zien |
| 2 - 3 | Normale avond, prima omstandigheden | Niets te zien |
| 4 - 5 | Levendig, fel en beweeglijk | Heel soms iets laag aan de noordelijke horizon |
| 6 - 9 | Uitzonderlijk, ook naar IJslandse maatstaven | De avonden waar het nieuws over bericht |
Waarom de bewolking zwaarder weegt
Het noorderlicht ontstaat op ongeveer honderd tot driehonderd kilometer hoogte. Wolken hangen op één tot tien kilometer. Alles wat daarboven gebeurt is volstrekt irrelevant als er een gesloten wolkendek tussen zit, en daar helpt geen enkele Kp-waarde tegen.
Dat is de reden dat de betere aanbieders hun route pas op de avond zelf bepalen. De touringcar met de lokale lichtjagers maakt daar zelfs zijn verkoopargument van: een ploeg volgt de bewolking in real time en verlegt tijdens de rit de koers. Ze jagen op gaten in het wolkendek, niet op een getal. De Zuid-IJslandse kust kan dichtzitten terwijl het honderd kilometer noordelijker helder is, en dat is precies het soort beslissing waarvoor je een tour boekt in plaats van zelf een auto te huren.
Praktisch betekent dat: kijk naar de bewolkingskaart van de IJslandse weerdienst en pas daarna naar de Kp. Zie je een Kp van 2 met een strakke hemel, ga dan. Zie je een Kp van 5 onder een dicht dek, blijf dan niet thuis maar boek een aanbieder die durft te rijden.
De drie dingen waar gidsen wél naar kijken
Dit hoor je op de terugweg als je de gids ernaar vraagt, en het is nuttiger dan welke app ook:
- De bewolkingskaart, per hoogte. Niet één percentage, maar lage, middelhoge en hoge bewolking apart. Een dek van hoge sluierbewolking laat nog wat door; een laag pakket niet.
- De maanstand. Volle maan verzwakt een zwak noorderlicht, en bij nieuwe maan zie je de zwakke vertoningen die je anders mist. Geen enkele aanbieder plant hierop, maar wie kan kiezen, kiest de donkere helft van de maand.
- Hoe lang de vertoning al bezig is. Het noorderlicht komt in golven. Een uur niets zegt weinig; daarom houden goede tours het vier uur vol in plaats van na veertig minuten terug te keren.
Geduld is de onderschatte variabele
De meest gemiste vertoningen zijn niet gemist door slecht weer, maar doordat mensen op het verkeerde moment in het voertuig zaten. Je ogen hebben ongeveer twintig minuten nodig om zich volledig aan het donker aan te passen, en elke blik op een telefoonscherm zet die klok terug op nul. Wie de hele avond tussen zijn scherm en de hemel heen en weer kijkt, ziet stelselmatig minder dan wie zijn telefoon wegstopt.
En dan de tweede reden: de kou. Wie na tien minuten teruggaat om op te warmen, is er niet als de vertoning op gang komt. Dat is de belangrijkste praktische reden om je te kleden alsof je een uur stil buiten gaat staan, want dat is precies wat je gaat doen.
Een aanbieder die de route bepaalt op de verwachting van die avond
Vier uur zonder vaste route: er wordt gereden naar waar de meteorologen die nacht de helderste hemel verwachten.
De verwachting in het kort
De Kp-index vertelt hoe ver zuidelijk het noorderlicht reikt, en IJsland zit al ver genoeg noordelijk dat een 2 of 3 volstaat. Wat je avond bepaalt is de bewolking, en die verandert per uur en per honderd kilometer. Kijk eerst naar de wolken, dan pas naar het getal, geef je ogen twintig minuten en zorg dat de kou je niet naar binnen jaagt voordat het begint.